15 Nisan 2026 Günlük Yanardağ Raporu: Sabancaya ve Jan Mayen’de Yüksek İrtifa Kül Püskürmeleri

Son 24 saatte küresel ölçekte 24 farklı volkanik olay kaydedildi. Smithsonian Küresel Volcanizm Programı (GVP) ve USGS tarafından raporlanan verilere göre, özellikle Güney Amerika ve Kuzey Atlantik’te yer alan yanardağlarda yüksek irtifalı kül püskürmeleri gözlendi. Perulu Sabancaya yanardağında 7.600 metreye ulaşan kül kolonu, Norveç’e bağlı Jan Mayen adasındaki Beerenberg yanardağında ise 6.100 metrelik tespit edilen kül emisyonları, havacılık sektörü için önemli uyarılar oluşturuyor. Endonezya’daki Semeru ve Ekvador’daki Reventador’da da 4.600 metre seviyelerinde kül püskürmeleri devam ederken, Guatemala’daki Fuego yanardağında patlama aktivitesi rapor edildi.

Bugün Hangi Yanardağlarda Önemli Aktivite Gözlemlendi?

Sabancaya (Peru): And Dağları’nda yer alan Sabancaya, yerel saatle 14:30’da (UTC 17:30) 7.600 metre (25.000 feet) yüksekliğine ulaşan kül kolonu üretti. Peru’nun Jeofizik Enstitüsü (IGP) tarafından yayınlanan teknik verilere göre, volkanın lav domu üzerindeki düzensiz patlamalar sonucu oluşan bu kül bulutu, güneybatı yönünde ilerliyor. Bezymianny tipi parçalanma olaylarına benzer şekilde, domun periyodik çökmeleriyle tetiklenen bu emisyonlar, Orta Seviye (VAAC) kategorisinde değerlendiriliyor. Yanardağın üzerindeki buzulların erimesiyle oluşabilir mümkün lahars riski de göz önünde bulunduruluyor.

Jan Mayen (Norveç): Kuzey Atlantik’te, İzlanda ile Norveç arasındaki stratejik konumda bulunan Jan Mayen adasındaki Beerenberg yanardağı, 6.100 metre (20.000 feet) yüksekliğinde kül sütunu üretti. Norveç Meteoroloji Enstitüsü tarafından raporlanan bu aktivite, adadaki meteorolojik istasyonun çalışmalarını etkileme potansiyeli taşıyor. Kutup iklimindeki bu yanardağın püskürmeleri, genellikle buzul-kara etkileşimleriyle güçleniyor ve askeriyeye ait olmayan uçuş rotaları için dikkatle izlenmesi gereken bir durum oluşturuyor.

Semeru (Endonezya): Doğu Java’daki Semeru yanardağı, gece yarısı yerel saatte 4.600 metre (15.090 feet) yüksekliğinde kül bulutu püskürttü. Endonezya Volkanoloji ve Jeolojik Afet Azaltma Merkezi (PVMBG) verilerine göre, volkanın sekizinci dönemsel patlaması olarak kaydedilen bu olay, güneydoğuya doğru ilerleyen gri kül bulutları oluşturdu. Volkanın zirvesindeki Jongring Seloko kraterinden gelen magma-yüzey etkileşimi, piroklastik akış riskini gündeme getiriyor.

Reventador (Ekvador): Ekvador’un başkenti Quito’nun 90 km doğusundaki Reventador, 4.600 metre yüksekliğinde kül emisyonu gerçekleştirdi. Ekvador Jeofizik Enstitüsü (IG) tarafından kaydedilen bu aktivite, yanardağın kuzeybatıya bakan lav domundaki sürekli büyüme ve çökme döngüsünün bir parçası. Volkanik kül, genellikle batı yönündeki Amazon havzasına doğru taşınıyor ve bölgesel hava kalitesini etkiliyor.

Fuego (Guatemala): Guatemala’nın Antigua şehri yakınlarındaki Fuego yanardağında patlama (eruption) aktivitesi rapor edildi. INSIVUMEH (Guatemala Ulusal Sismoloji, Volkanoloji, Meteoroloji ve Hidroloji Enstitüsü) verilerine göre, bu volkan tipik olarak Strombolian patlamalar üretiyor ve lav akıntılarıyla biliniyor. Son raporda spesifik kül yüksekliği belirtilmemekle birlikte, volkanın aktif lava akışları ve düşük irtifalı kül püskürmeleri sürdüğü gözlemleniyor.

Havacılık İçin Kül Emisyonları Ne Kadar Tehlikeli?

Volkanik kül, cam parçacıkları ve silikat minerallerinden oluşan bir karışımdır. Jet motorlarına girdiğinde, 1.100°C civarındaki kompresör sıcaklıklarında eriyerek, turbina kanatçıklarına yapışır ve soğuduğunda camlaşır. Bu durum, motorun hava alımını engelleyerek ani durmalara (flameout) neden olabilir. Özellikle Sabancaya’dan kaynaklanan 7.600 metrelik kül kolonu, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) standartlarına göre “Turuncu” seviye havacılık uyarısı gerektiriyor.

Jan Mayen ve Semeru’dan gelen 4.600-6.100 metre arasındaki kül tabakaları ise, kıtalararası uçuşların seyir irtifalarına (cruise altitude: 9.000-12.000 m) ulaşmadan önce dağılabilir, ancak kalkış ve iniş manevraları sırasında kritik risk oluşturur. Toulouse VAAC (Fransa), Washington VAAC (ABD) ve Buenos Aires VAAC (Arjantin) merkezleri, bu bulutların dispersiyon modellemesini sürekli güncelliyor. Uçuş mürettebatının, SIGMET (Havacılık Özel Hava Durumu Raporları) uyarılarını yakından takip etmesi hayati önem taşıyor.

Bölgesel Volkanik Aktivite Özeti

Aşağıdaki tablo, son 24 saatte aktivite gösteren tüm yanardağların teknik özetini sunmaktadır. Veriler Smithsonian GVP, USGS ve yerel volkan izleme ajanslarından derlenmiştir:

Sıkça Sorulan Sorular

Volkanik kül uçak motorlarını nasıl etkiler?

Volkanik kül, cam ve kaya parçacıklarından oluşan aşındırıcı bir malzemedir. Jet motorlarının yüksek sıcaklıklı kompresörlerine girdiğinde eriyerek, turbina kanatçıklarına yapışır ve soğuduğunda sert bir cam tabaka oluşturur. Bu durum motor performansını düşürür, titremeye neden olur ve ani motor durmalarına (flameout) yol açabilir. Ayrıca kül, kokpit camını çizerek pilotların görüş mesafesini ciddi şekilde azaltabilir.

Bilim insanları volkanik kül bulutlarını nasıl izliyor?

Uydu görüntüleme sistemleri ( özellikle infraruj sensörler), yer radarları ve sismik ağlar volkanik aktiviteyi sürekli olarak izler. Dokuz tane Volcanic Ash Advisory Center (VAAC) dünya genelindeki yanardağlardan çıkan kül bulutlarının hareketini atmosferik dispersiyon modelleri kullanarak tahmin eder ve havacılık otoritelerine gerçek zamanlı uyarılar gönderir. Bu merkezler, SIGMET raporları aracılığıyla pilotları bilgilendirir.

Bu yanardağların yakınındaki sakinler tahliye edilmeli mi?

Mevcut raporlar, ağırlıklı olarak havacılık için risk oluşturan kül emisyonlarına odaklanıyor. Yerel volkan izleme ajansları (örneğin Endonezya PVMBG veya Peru IGP) tarafından belirlenen alarm seviyeleri, tahliye kararlarının temelini oluşturur. Şu an için bu yanardağların çoğu için genel alarm seviyeleri değişmemiş olsa da, özellikle Endonezya ve Filipinler’deki volkanlar için 3-5 km yarıçaplı bölgede yaşayanların kül yağışı ve olası lahars (çamur akıntıları) konusunda tedbirli olmaları önerilir. Afet yönetim birimlerinin talimatlarını takip etmek en doğru yaklaşımdır.