Son 24 saat içinde dünya genelinde 28 aktif volkanik olay kaydedildi. Smithsonian Küresel Volkanizm Programı (Smithsonian Global Volcanism Program) verilerine göre, özellikle Rusya’nın Kamçatka Yarımadası’ndaki Shiveluch ile Meksika’daki Popocatépetl yanardağlarında meydana gelen yüksek irtifalı kül püskürmeleri, uluslararası havacılık otoriteleri tarafından yakından izleniyor. Endonezya, Papua Yeni Gine ve Guatemala ise süregen volkanik aktiviteyle Pasifik Ateş Çemberi’ndeki jeolojik hareketliliğin en yoğun hissedildiği bölgeler olarak öne çıktı.
Bugün Hangi Yanardağlar Faaliyet Gösterdi?
Shiveluch (Şiveluç) yanardağı, Rusya’nın Kamçatka Yarımadası’nda yer alan ve son derece patlayıcı karaktere sahip bir stratovolkandır. Smithsonian GVP ve Tokyo Volkanik Kül Danışma Merkezi (Tokyo VAAC) verilerine göre, 2 Haziran tarihinde gerçekleşen patlama sonucunda 6.700 metre (yaklaşık 22.000 feet) yüksekliğe ulaşan kül sütunları tespit edildi. Bu yükseklik, ticari havacılık rotalarının kullandığı troposfer katmanının üst seviyelerine denk gelmektedir.
Popocatépetl (Popokatepetl) yanardağı, Meksika’nın başkenti Meksiko’nun sadece 70 kilometre güneydoğusunda yer almaktadır. “Kızgın Dağ” anlamına gelen bu dev stratovolkan, 3 Haziran sabahı saatlerinde 6.100 metre yüksekliğe ulaşan kül emisyonları üretti. Meksika Ulusal Afet Önleme Merkezi (CENAPRED) tarafından yayınlanan verilere göre, yanardağın krater çevresinde süren lav dome büyümesi patlayıcı aktiviteyi desteklemeye devam ediyor.
Semeru yanardağı, Endonezya’nın Doğu Java eyaletindeki en yüksek zirvedir. 2 Haziran akşamı yerel saatle 22:45 civarında meydana gelen patlama sonucu 4.600 metre yüksekliğinde kül bulutları gözlemlendi. Endonezya Volkanoloji ve Jeofizik Ajansı (PVMBG) verilerine göre, yağmur mevsiminin başlamasıyla birlikte bu kül birikintilerinin lahara (çamur akıntısı) dönüşme riski artmaktadır.
Central Bismarck Sea (Merkez Bismarck Denizi) bölgesindeki denizaltı volkanik aktivitesi de Papua Yeni Gine arşipelinde 4.900 metre yüksekliğe ulaşan kül sütunları oluşturdu. Bu bölgedeki aktivite, denizcilik ve havacılık için ani tehlike oluşturabilecek gaz ve buhar salınımlarıyla karakterizedir.
Diğer yandan Fuego yanardağı (Guatemala), Sabancaya (Peru), Mayon (Filipinler), Ibu ve Marapi (Endonezya), Reventador (Ekvador) ile Puracé (Kolombiya) yanardağlarında da süregen patlamalar, lav akıntıları veya gaz salınımları gözlemlendi. Bu volkanların çoğu, yerel izleme ajansları tarafından turuncu veya sarı alarm seviyesinde tutulmaktadır.
Kül Emisyonları Havacılık İçin Ne Kadar Tehlikeli?
Yanardağ küllerinin havacılık sektörü için oluşturduğu risk, sadece görüş mesafesinin azalmasından kaynaklanmaz. Shiveluch’tan püsküren 6.700 metrelik kül bulutlarının bileşimindeki silikat parçacıklar, jet motorlarının içine girerek camlaşma (glassification) oluşturabilir ve motorların durmasına neden olabilir. USGS Volkanik Tehlike Programı verilerine göre, 1980’den bu yana birçok ciddi havacılık olayı volkanik kül bulutlarıyla temas sonucu meydana gelmiştir.
Popocatépetl’den çıkan 6.100 metrelik kül sütunu, Meksiko Uluslararası Havalimanı (MEX) yakınlarındaki yoğun hava trafiği koridorlarını etkileme potansiyeline sahiptir. Özellikle batı rüzgarlarının hakim olduğu durumlarda, bu kül bulutları kısa sürede ana uçuş rotalarına ulaşabilir. VAAC (Volkanik Kül Danışma Merkezi) tarafından yayınlanan SIGMET uyarıları, pilotların bu bölgeleri kaçınma mesafesiyle (avoidance distance) aşmalarını zorunlu kılmaktadır.
Bölgesel Risk Haritasında Neler Değişti?
Kamçatka Bölgesi: Shiveluch’un aktivitesiyle birlikte Rusya’nın doğu bölgesindeki havacılık rotaları yeniden düzenleniyor. Bu bölgedeki volkanlar, özellikle kış aylarında jet akımlarıyla (jet stream) külü kısa sürede büyük mesafelere taşıyabilmektedir.
Meksika-Guatemala Hattı: Popocatépetl ve Fuego yanardağlarının eşzamanlı aktivitesi, Orta Amerika üzerinden geçen transkıta uçuş rotalarını etkilemektedir. Yerel yetkililer, bu yanardağların çevresindeki 12 kilometrelik güvenlik bölgesinde yaşayan yaklaşık 25.000 kişinin tahliye planlarını güncel tutmalarını tavsiye etmektedir.
Endonezya-Melanezya Arşipi: Semeru, Ibu, Dukono ve Marapi yanardağlarının aynı dönemde faaliyet göstermesi, Pasifik Ateş Çemberi’nin batı kesimindeki tektonik stresin yüksek olduğunu göstermektedir. PVMBG verilerine göre, bu bölgelerdeki volkanik gaz ölçümleri normalin üzerinde seyretmektedir.
Aktif Yanardağların Özeti
| Yanardağ | Konum | Olay Tipi | Kül Yüksekliği / Alarm Durumu |
|---|---|---|---|
| Shiveluch | Rusya (Kamçatka) | Patlayıcı Kül Püskürmesi | 6.700 m – Yüksek İrtifa Uyarısı |
| Popocatépetl | Meksika | Kül Sütunu ve Gaz Salınımı | 6.100 m – Sarı Alarm Seviyesi 2 |
| Semeru | Endonezya (Doğu Java) | Vulcanian Patlama | 4.600 m – Turuncu Alarm |
| Central Bismarck Sea | Papua Yeni Gine | Denizüstü Kül Emisyonu | 4.900 m – Denizcilik Uyarısı |
| Fuego | Guatemala | Strombolian Patlama | Düşük irtifa külü – Aktif |
| Sabancaya | Peru | Sürekli Kül ve Gaz | 3.000-4.000 m – Turuncu |
| Mayon | Filipinler | Lava Dome Büyümesi | Düşük seviye – İzlemede |
| Ibu | Endonezya (Halmahera) | Küçük Patlamalar | Yerel etki – Aktif |
| Reventador | Ekvador | Effüzif ve Patlayıcı | Orta seviye – Aktif |
| Dukono | Endonezya | Sürekli Kül | Düşük irtifa – Aktif |
Sıkça Sorulan Sorular
Volkanik kül bulutları uçaklara nasıl zarar verir?
Volkanik kül, camlardan ve silikat minerallerinden oluşan son derece aşındırıcı bir malzemedir. Jet motorlarına girdiğinde, motor içindeki yüksek sıcaklıkta eriyerek camlaşan kaplamalar oluşturur ve kompresör kanatçıklarını (fan blades) kaplayarak motorun durmasına neden olabilir. Ayrıca kokpit camlarını çizerek pilotların görüşünü engeller ve havacılık elektronik sistemlerine statik elektrik hasarı verebilir. Bu nedenle pilotlar, VAAC tarafından belirlenen kül bulutu bölgelerinden en az 20 deniz mili (yaklaşık 37 km) uzak durmak zorundadır.
Yanardağ yakınında yaşayanlar için temel güvenlik önlemleri nelerdir?
Yanardağ yakınında ikamet eden kişilerin, yerel afet yönetim otoritelerinin belirlediği tahliye bölgelerini ve yollarını önceden bilmesi hayati önem taşır. Evlerde N95 veya daha üst düzey maskeler, gözlük ve kapanabilir pencereler bulundurulmalıdır. Kül yağışı sırasında dışarı çıkılmamalı, çatıların ağırlık taşıma kapasitesi göz önünde bulundurularak kül temizliği yapılmalıdır. Özellikle Semeru gibi volkanlar yakınında yaşayanlar, ani yağışlar sonrası oluşabilecek lahar (çamur akıntısı) riskine karşı yüksek kesimlere ulaşma planları hazırlamalıdır.
Bu verilerin kaynağı nedir ve güvenilirliği nasıl sağlanır?
Bu raporda kullanılan veriler, Smithsonian Küresel Volkanizm Programı (Global Volcanism Program), ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS), Endonezya Volkanoloji ve Jeofizik Ajansı (PVMBG), Tokyo ve Washington Volkanik Kül Danışma Merkezleri (VAAC) ile yerel jeoloji kurumları tarafından sağlanmaktadır. Uydu görüntüleme sistemi (GOES, Himawari, Sentinel), sismik sensörler ve infrasound (infrasonik) ağlarından elde edilen veriler, uluslararavaş bilim uzmanları tarafından çapraz kontrol edildikten sonra yayınlanır. Bu çok katmanlı doğrulama süreci, bilgilerin %95’in üzerinde doğrulukla kamuoyuna sunulmasını garanti altına almaktadır.
Bu olayı canlı haritada takip et!
GeoShake uygulamasını indir ve anlık deprem bildirimlerini al.
GeoShake'i İndir